en تحلیل محاسباتی تأثیر معنویت اسلامی بر پاسخ ضربان قلب به استرس تخصصي Special پژوهشي Original Article مقدمه: استرس نقش مهمی در بروز بیماری‌های مختلف دارد و مدیریت مؤثر آن یک ضرورت محسوب می‌شود. این پژوهش به بررسی نقش بالقوه‌ی معنویت اسلامی - که در دو قالب &laquo;صفتی بلندمدت&raquo; (معنوی بودن) و &laquo;عملی کوتاه‌مدت&raquo; (انجام اعمال معنوی) تعریف شده است - در تعدیل پاسخ ضربان قلب به استرس می‌پردازد.<br> روش‌ها: در این مطالعه مقطعی، 24 دانشجوی دختر (میانگین سنی 28 سال) با استفاده از پرسشنامه پایبندی به باورهای مذهبی گلزاری دسته‌بندی شدند. ضربان قلب شرکت‌کنندگان در مواجهه با پنج سناریوی استاندارد استرس‌زا، با استفاده از یک پالس‌اکسی‌متر دیجیتال ثبت گردید. برای ارزیابی معنویت کوتاه‌مدت، یک گروه آزمایش به ذکرگویی در دوره‌های بازیابی پرداختند. سیگنال‌های ضربان قلب پردازش شد و 20 ویژگی با استفاده از تبدیل ویولت دابشیز-4 از آن استخراج گردید. از آزمون ANOVA برای انتخاب ویژگی‌ها و از یک طبقه‌بند &laquo;ماشین یادگیری حداقلی&raquo; (ELM) با یک لایه پنهان پنج نورونی برای طبقه‌بندی استفاده شد.<br> یافته‌ها: طبقه‌بند ELM با دقت 94.4% موفق به تشخیص بین گروه‌های با معنویت بلندمدت بالا و پایین، بر اساس پاسخ ضربان قلب شد. در مورد معنویت کوتاه‌مدت، این طبقه‌بند توانست گروه ذکرگو را از گروه کنترل در دوره‌های بازیابی با دقت 88.8% از یکدیگر تفکیک کند.<br> نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از آن است که هر دو بُعد معنویت اسلامی با پاسخ‌های ضربان قلب تعدیل‌شده به استرس همراه هستند و این امر، نقش بالقوه‌ی آنها در کاهش واکنش‌پذیری فیزیولوژیک به استرس را نشان می‌دهد. <strong>Background and Objectives:</strong> Stress is a significant contributor to various diseases, necessitating effective management strategies. This study aimed to investigate the potential role of Islamic spirituality, conceptualized as both long-term disposition (&ldquo;being spiritual&rdquo;) and short-term practice (&ldquo;engaging in spiritual acts&rdquo;), in modulating heart rate (HR) responses to stress.&nbsp;<br> <strong>Methods:</strong> In this observational study, 24 female students (mean age = 28 years) were categorized using the Golzari religious belief commitment questionnaire. HR was recorded using a digital pulse oximeter during exposure to five standardized stress scenarios. For the short-term spirituality assessment, the experimental group performed Dhikr during recovery periods. HR signals were processed, and 20 features were extracted using a Daubechies-4 wavelet transform. Analysis of variance (ANOVA) was used for feature selection, and an extreme learning machine (ELM) classifier with a five-neuron hidden layer was employed for classification.<br> <strong>Results: </strong>ELM classifier achieved 94.4% accuracy in distinguishing between high and low long-term spirituality groups based on HR responses. For short-term spirituality, it differentiated the Dhikr group from controls with 88.8% accuracy during recovery phases.<br> <strong>Conclusion:</strong> Findings indicate that both facets of Islamic spirituality are associated with attenuated HR responses to stress, suggesting their potential role in mitigating physiological stress reactivity. معنویت اسلامی, استرس, نوسانات ضربان قلب, طبقه‌بندی ELM, تحلیل محاسباتی Spirituality, Stress, Heart rate, Extreme learning machine classification, Computational analysis 185 194 http://jhsme.muq.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1201-1&slc_lang=en&sid=1 Narges Kahalian نرگس کحالیان kahalian@shdu.ac.ir 0009-0004-0260-1368 Yes Department of Electrical, Computer and Medical Engineering, Faculty of Engineering, Shahabdanesh University, Qom, Iran. دانشگاه شهاب دانش